Leesbrillen

Leesbrillen: inzicht in presbyopie om de juiste correctie te kiezen
Bijna 90% van de bevolking vanaf 45 jaar heeft last van presbyopie. Dit komt door een geleidelijk verlies aan elasticiteit van de ooglens, waardoor deze zich niet meer kan aanpassen aan korte afstanden. Het is geen ziekte, maar een natuurlijk verouderingsproces. Het directe gevolg: op standaard leesafstand (35 tot 40 cm) worden letters wazig zonder optische hulp. De leesbrillen zonder sterkte, ook wel vergrotende brillen of niet-voorgeschreven corrigerende glazen genoemd, compenseren dit tekort met een positieve sterkte, gemeten in dioptrieën, van +1,00 tot +3,50 in de meeste vrij verkrijgbare assortimenten.
Wat deze brillen niet doen: bijziendheid, astigmatisme of een verschil in correctie tussen het linker- en rechteroog corrigeren. Iemand met een oog van +1,50 en een ander van +2,00 zal geen duurzaam visueel comfort ervaren met een standaard leesbril met symmetrische correctie. In dit geval blijven een recept van een opticien en op maat geslepen glazen de enige serieuze oplossing. Generieke brillen zijn geschikt voor mensen met een bilaterale correctie die dicht bij elkaar ligt of identiek is.

De sterkte van de correctie kiezen: van +1,00 tot +3,50
De keuze van de sterkte is afhankelijk van de gebruikelijke leesafstand en de mate van presbyopie. Tussen 45 en 50 jaar is een sterkte van +1,00 tot +1,50 vaak voldoende om op 35-40 cm afstand op papier te lezen. Tussen 55 en 60 jaar komen sterktes van +2,00 tot +2,50 het meest voor. Boven de 65 jaar wordt regelmatig +3,00 tot +3,50 bereikt. Een eenvoudige regel om dit zonder hulpmiddelen te testen: houd een tekst in lettergrootte 10 op armlengte afstand en breng deze geleidelijk dichterbij tot het dichtstbijzijnde scherpe punt — de verkregen afstand bepaalt de keuze van de sterkte.
Een verschil van 0,50 dioptrie lijkt misschien marginaal, maar het maakt een reëel verschil in oogvermoeidheid tijdens langdurig lezen. Ondercorrectie dwingt de ciliaire spieren tot een niet-nul restinspanning. Overcorrectie verschuift het scherpstelgebied naar een afstand die korter is dan de werkafstand, waardoor men gedwongen wordt het hoofd te kantelen of het boek dichterbij te brengen, wat aantoonbare nekklachten veroorzaakt.

Gecoate of ongecoate glazen: het verschil op de lange termijn
De glazen van leesbrillen uit het lagere segment zijn meestal van CR-39 met een index van 1,50 zonder oppervlaktebehandeling. Dit lichte minerale glas laat het licht goed door, maar zonder antireflectiebehandeling zorgen storende reflecties aan de binnenkant van het glas voor een lichtschijnsel dat de ogen vermoeit bij sessies van meer dan 30 tot 40 minuten. Een glas met meerlaagse antireflectiebehandeling (AR) vermindert de reflecties van 99,5 % tot minder dan 0,5 %, wat het waargenomen contrast verbetert en de resterende accommodatiebelasting vermindert.
Voor het lezen op schermen (e-reader, tablet, smartphone) filtert de blauwlichtfilter tussen 20% en 40% van de golflengten tussen 380 en 450 nm, waar het meest energetische deel van het zichtbare spectrum ligt dat door LED-schermen wordt uitgezonden. Een filterpercentage van minder dan 20% is marginaal. Betrouwbare modellen vermelden het percentage en het bereik van de gefilterde golflengten. Hoogenergetisch blauw licht verstoort bij het lezen ‘s avonds de afscheiding van melatonine: een lamp of scherm dat na 22.00 uur zonder filter wordt gebruikt, produceert een weksignaal dat meetbaar is in de tijd die nodig is om in slaap te vallen.

Montuurmaterialen: acetaat, metaal, TR-90
De monturen van leesbrillen zijn onderverdeeld in drie materiaalgroepen met verschillende eigenschappen. Celluloseacetaat biedt een goede maatvastheid, is gemakkelijk met warmte te bewerken voor het aanpassen van de pootjes en veroudert goed als het niet voortdurend wordt blootgesteld aan zweet of UV-straling. Metaal (roestvrij staal, zink-aluminiumlegering, titanium) maakt dunnere en lichtere monturen mogelijk, met veerscharnieren die vervormingen beter opvangen. TR-90, een thermoplastisch polymeer, is het lichtste materiaal dat er is (dichtheid 1,06 g/cm³), bestand tegen schokken en vervorming bij kou — handig voor mensen die hun bril zomaar ergens neerleggen of zonder etui opbergen.

Acetaat: warmtevervormbaar, goede pasvorm op de neus, zwaarder dan TR-90
Metaal met veerscharnier: geschikt voor verschillende hoofdmaten, langere levensduur van de scharnieren dan bij modellen zonder veer
TR-90: ideaal voor intensief dagelijks gebruik, onbrandbaar, hypoallergeen

Leesbril met blauwlichtfilter: langdurig digitaal gebruik
Bij digitaal lezen van meer dan een uur op een scherm is een leesbril met in het glas geïntegreerde blauwlichtfilter aangewezen, niet louter een coating op het oppervlak. Glazen met een in de massa geïntegreerde filter behouden hun optische eigenschappen na herhaaldelijk schoonmaken, in tegenstelling tot oppervlaktebehandelingen die bij gebruik verslechteren. De licht amberkleurige tint van de glazen met een filter van 30-40% blijft compatibel met het lezen van kleurendocumenten zonder waarneembare kleurvervorming boven 420 nm.
De combinatie van een antireflectie- + blauwlichtfilter- + UV-filterbehandeling op een CR-39-glas met index 1,56 vormt de aanbevolen minimumnorm voor regelmatig gebruik op een e-reader of tablet. Een onbehandeld glas met een index van 1,50 voor hetzelfde gebruik veroorzaakt meetbare oogvermoeidheid na twee tot drie weken dagelijks gebruik, voornamelijk door de opeenstapeling van onopgeloste accommodatieve spanning.

Op maat gemaakte leesbrillen versus generieke leesbrillen: wanneer moet u kiezen?
Standaard leesbrillen zijn geschikt voor een symmetrische correctie bij iemand die geen astigmatisme heeft voorafgaand aan presbyopie. Ze voldoen bij matig gebruik (minder dan een uur per sessie, lezen op papier). Daarnaast, of zodra er sprake is van een asymmetrische correctie, veroorzaken ze hoofdpijn, vroegtijdige vermoeidheid van de ogen en, op termijn, een toename van de nekklachten door compenserende houdingsaanpassingen. Een onderzoek bij een opticien blijft de enige manier om de benodigde sterkte per oog nauwkeurig vast te stellen en een onderliggend astigmatisme op te sporen dat standaardbrillen niet kunnen corrigeren.